W dynamicznym świecie współczesnego biznesu marka to coś znacznie więcej niż tylko chwytliwa nazwa czy przykuwające uwagę logo. Stanowi ona przede wszystkim obietnicę unikalności i jakości, którą przedsiębiorca składa swoim klientom. Aby ta obietnica była bezpieczna, a wysiłek włożony w budowanie pozycji rynkowej nie został zaprzepaszczony, niezbędna jest solidna ochrona prawna. Dla małych i średnich przedsiębiorstw zrozumienie zasad ochrony znaków towarowych to nie tylko kwestia dopełnienia formalności, ale kluczowy element strategii budowania trwałej wartości firmy.

Istota znaku towarowego w obrocie prawnym

Znak towarowy, w świetle przepisów prawa własności przemysłowej, to każde oznaczenie, które pozwala odróżnić towary lub usługi jednego przedsiębiorstwa od propozycji konkurencji. Choć w powszechnym rozumieniu najczęściej utożsamiamy go z nazwą firmy lub logotypem, katalog dopuszczalnych form jest znacznie szerszy. Znakiem towarowym może być konkretny wyraz, unikalna grafika, a nawet specyficzny kształt produktu lub jego opakowania, jak na przykład charakterystyczna butelka. Prawo dopuszcza również rejestrację dźwięków, kolorów, a w określonych przypadkach nawet zapachów, o ile można je przedstawić w sposób graficzny. Głównym zadaniem tak zdefiniowanego znaku jest precyzyjna identyfikacja pochodzenia towaru, która eliminuje wątpliwości klienta co do tego, od jakiego podmiotu nabywa dany produkt.

Strategiczne korzyści z rejestracji

Decyzja o rejestracji znaku towarowego to inwestycja, która przynosi wymierne korzyści biznesowe. Przede wszystkim przedsiębiorca zyskuje monopol na rynku, czyli wyłączne prawo do używania danego oznaczenia na określonym terytorium – może to być obszar Polski lub cała Unia Europejska. Z perspektywy finansowej, zarejestrowany znak staje się cennym składnikiem majątku firmy. Można go sprzedać, oddać w odpłatne użytkowanie na podstawie licencji (co jest podstawą modeli franczyzowych) lub wykorzystać jako zabezpieczenie pod zastaw. Co więcej, w sytuacji konfliktowej świadectwo ochronne jest najsilniejszym dowodem w sądzie, który radykalnie upraszcza proces dochodzenia roszczeń od nieuczciwej konkurencji w przypadku wprowadzenia do obrotu podróbek lub podszywania się pod przedsiębiorstwo będące właścicielem znaku towarowego.

Ryzyka związane z brakiem ochrony

Zaniechanie formalnej ochrony marki wiąże się z szeregiem zagrożeń, które mogą zagrozić egzystencji firmy. Jednym z najpoważniejszych jest ryzyko tzw. kradzieży marki, gdy inny podmiot zarejestruje używaną przez nas nazwę jako własną. W takim scenariuszu pierwotny właściciel może zostać zmuszony do zmiany szyldu, wycofania towarów z rynku, a nawet do zapłaty odszkodowania. Brak rejestracji osłabia również pozycję przedsiębiorcy w walce z podróbkami. Bez formalnego certyfikatu z urzędu, udowodnienie praw do marki w sporze z konkurentem podszywającym się pod nasz sukces jest procesem długotrwałym i niezwykle kosztownym, znacznie przewyższającym opłaty za terminowe zgłoszenie znaku.

Procedura rejestracyjna krok po kroku

W zależności od planowanego zasięgu ekspansji, przedsiębiorca ma do wyboru dwie główne ścieżki ochrony. Droga krajowa realizowana jest poprzez zgłoszenie do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej i zapewnia ochronę na terenie kraju. Jeśli jednak firma działa lub planuje działać szerzej, optymalnym rozwiązaniem jest rejestracja unijnego znaku towarowego w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) z siedzibą w Alicante. Jedno zgłoszenie w tym trybie gwarantuje ochronę we wszystkich państwach członkowskich UE. Kluczowym elementem przygotowań, niezależnie od wybranej drogi, powinno być badanie czystości znaku. Polega ono na sprawdzeniu, czy identyczne lub łudząco podobne oznaczenie nie zostało już wcześniej zarejestrowane przez inny podmiot dla zbliżonych towarów lub usług.

Wsparcie finansowe dla MŚP: Program SME Fund

Obecnie sektor MŚP znajduje się w uprzywilejowanej pozycji dzięki inicjatywie SME Fund. Jest to program dotacyjny, który pozwala na odzyskanie znacznej części poniesionych kosztów. Przedsiębiorcy mogą ubiegać się o zwrot aż 75% opłat urzędowych związanych ze zgłoszeniem znaków towarowych na poziomie krajowym i unijnym. Dodatkowo, fundusz oferuje dofinansowanie na usługę IP Scan, czyli profesjonalny audyt własności intelektualnej, który pomaga zidentyfikować, jakie zasoby firmy wymagają ochrony.

Aby skorzystać z tego wsparcia, należy zachować odpowiednią kolejność działań. Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o przyznanie bonu (vouchera) na stronie EUIPO jeszcze przed dokonaniem zgłoszenia znaku. Po otrzymaniu pozytywnej decyzji o przyznaniu dotacji, przedsiębiorca dokonuje rejestracji i opłaca wymagane należności. Ostatnim etapem jest złożenie wniosku o płatność, na podstawie którego następuje zwrot środków bezpośrednio na rachunek bankowy firmy. Biorąc pod uwagę dostępne ułatwienia finansowe, zwlekanie z ochroną marki wydaje się nieuzasadnionym ryzykiem dla każdego świadomego przedsiębiorcy.

Wsparcie Enterprise Europe Network

Samodzielne przejście przez proces ochrony własności intelektualnej może wydawać się skomplikowane, dlatego warto skorzystać z bezpłatnego wsparcia ekspertów sieci Enterprise Europe Network (EEN). Doradcy EEN pomogą Ci nie tylko zrozumieć zawiłości procedur rejestracyjnych w Polsce i za granicą, ale również wskażą najkorzystniejsze ścieżki finansowania ochrony Twojej marki.

Autorka tekstu: Agnieszka Jarocka
Doradca Enterprise Europe Network
Politechnika Lubelska